नेपाल फर्किएको बित्तिकै ज्यान जाने खतरा, परिवारमाथि निरन्तर धम्की र राज्यको मौनता
रुकुम–रोल्पाबाट सुरु भएको सशस्त्र जनआन्दोलनले नेपालमा राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको स्थापना गरायो। वि.सं. २०६४ को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा नेकपा माओवादीले बहुमत हासिल गरी सत्ता सम्हाल्यो। तर संविधान जारी गर्न नसक्दा पहिलो सभा भंग भयो, २०७० मा दोस्रो चुनाव भयो र सुशील कोइराला नेतृत्वको सरकारले संविधान जारी गर्यो। त्यसपछि माओवादीभित्र फुटको लहर सुरु भयो—मोहन वैद्य किरण, नेत्रविक्रम चन्द विप्लव र त्यसपछि धर्मेन्द्र बास्तोला (कन्चन) ले छुट्टै संगठन खडा गरे। धर्मेन्द्रको नेकपा (बहुमत) मा आबद्ध थिए सल्यान दार्मा गाउँपालिकाका युवा अजय कुमार रोका।
२४ वर्षको उमेरमा पार्टीप्रति आकर्षित भएका अजय चन्दा संकलन गर्ने र पार्टीलाई बुझाउने काममा सक्रिय थिए। तर पार्टीभित्रै आरोप लाग्यो—‘चन्दाको पैसा हिनामिना गरे, मान–मर्यादा राखेन।’ त्यसपछि सुरु भयो निरन्तर यातना, कुटपिट र मार्नेसम्मका धम्की। उल्टै उनीसँगै चन्दा माग्न र नदिए मार्ने धम्की दिन थालियो। नेपालमै बसेर काम गर्ने उनको चाहना थियो, तर पार्टीकै तर्फबाट डर–त्रास, झुटा आरोप र उजुरीको बाढी आयो।
असुरक्षा चरममा पुगेपछि अजय केही समय भारतमा लुकेर बसे। उता घरपरिवारमा धर्मेन्द्र समूहका मानिसहरू पुगेर ‘तेरो छोरा कहाँ लुकाइस्, निकाल, नत्र मारिदिन्छौ’ भन्दै बारम्बार धम्की दिइरहे। भारतबाट विभिन्न देशको ठक्कर खाँदै अहिले उनी न्युजिल्याण्डमा बसोबास गर्दैछन्। नेपाल फर्कने अवस्था छैन। अहिले पनि सल्यान, रुकुम, रोल्पा, प्युठानजस्ता जिल्लामा उक्त समूहले उच्च पदस्थ कर्मचारी र व्यवसायीहरूलाई डर–त्रास–धम्की देखाएर आतंक फैलाइरहेको आरोप छ। अजय फर्किए भने जुनसुकै बेला उनको ज्यान धरापमा पर्ने जोखिम कायमै छ।
अजयको मनमा अझै पनि सल्यानको माटोको गन्ध बाँकी छ। गाउँको बाटो, परिवारको आवाज, आफ्नो जमिन—यी सबै कुरा रातभरि सपनामा आउँछन्। तर बिहान आँखै खोल्दा मात्र थाहा हुन्छ—उनी हजारौं माइल टाढा छन्। घर फर्कने इच्छा दैनिक जाग्छ, तर त्यो इच्छा सँगसँगै डर पनि जाग्छ। ‘म नेपाल फर्कें भने के हुन्छ? परिवारलाई फेरि धम्की आउला? मेरो ज्यान सुरक्षित रहला?’ यी प्रश्नहरूले उनलाई रातदिन पिरोलिरहन्छन्। आफ्नो देशमा आफ्नै जमिनमा बस्न नपाउनुको पीडा कति गहिरो हुन्छ, त्यो केवल उनीजस्ता विस्थापितहरूले मात्र बुझ्छन्।
यो केवल अजयको व्यक्तिगत कथा होइन। अजयजस्ता थुप्रै व्यक्तिहरू अहिले पनि विस्थापित अवस्थामा छन्। उनीहरू न त आफ्नो देश फर्कन सकेका छन्, न राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले उनीहरूलाई कुनै ठोस साथ दिएको छ, न सरकारले सुरक्षाको प्रत्याभूति दिलाएको छ। पुरानो राजनीतिक हिसाबकिताब र आन्तरिक द्वन्द्वको शिकार भएका यी मानिसहरू चुपचाप विदेशमा बाँच्न बाध्य छन्। गणतन्त्र आएको वर्षौं बितिसक्दा पनि कतिपय क्षेत्रमा डर र जबरजस्तीको छायाँ कायम छ।
अजय कुमार रोकाको अनुभवले देखाउँछ—राजनीतिक फुट र आन्तरिक हिसाबकिताबको शिकार भएका सामान्य कार्यकर्ताहरू कसरी देश छाडेर भाग्न बाध्य हुन्छन्। उनी नेपाल फर्कन चाहन्छन्, तर ज्यानको सुरक्षा बिना घर फिर्ती सम्भव छैन। यो आतंकको छायाँमा बाँच्न बाध्य युवा पुस्ताको कथा हो। जसले एक समय पार्टीका लागि चन्दा उठाए, आज त्यही पार्टीको धम्कीले देश छाड्न बाध्य भए। उनीहरूको आवाज अझै सुनिएको छैन।
अहिले पनि विभिन्न पार्टीहरु युद्धबाट शान्ति प्रक्रियामा गए पनि सरकारी कार्यालयका कर्मचारीहरु र व्यापारीलाई धर्मेन्द्र बास्तोला समूहले चन्दा र डर त्रास फैलाउँदा धेरै मानिसहरु आतंकित पार्ने र सरकारसँग पनि वार्ता गर्दैनन् र अरुलाई ज्यान मार्ने धम्की दिने गरेका छन्।
अजय कुमार रोका नेपाल आएको बित्तिकै उनको ज्यान जाने प्रबल खतरा रहेको छ। यो कुनै सामान्य डर होइन—पार्टीका पूर्व सहकर्मीहरूबाटै आएको निरन्तर धम्की, परिवारमाथि दोहोरिएको आतंक र क्षेत्रमा अझै कायम रहेको जबरजस्तीको वातावरणले यसलाई अत्यन्त गम्भीर बनाएको छ। राज्यले सुरक्षाको प्रत्याभूति दिन नसकेसम्म उनीजस्ता युवाले आफ्नो माटोमा फर्कने सपना देख्नु नै जोखिमपूर्ण छ। यो कथा केवल एक व्यक्तिको होइन, गणतन्त्रको छायाँमा अझै बाँच्न बाध्य धेरैको मौन पीडा हो।
