निराज रानाभाट
ललितपुर : सातदोबाटोको अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुद परिसरभित्र अहिले मौनता र निर्माणको आवाज एकसाथ गुञ्जिएका छन्। ढुङ्गा, सिमेन्ट र शालिकहरूले आकार लिँदै गर्दा त्यहाँ एउटा गहिरो भाव बोलिरहेको छ-यी युवाहरूको बलिदान बिर्सिन हुँदैन।
वि.सं. २०८२ भदौ २३ र २४ को जेन-जी आन्दोलनमा ज्यान गुमाएकाहरूको सम्झनामा सुशीला कार्की नेतृत्वको सरकारले निर्णय गरेको ‘जेन-जी शहीद स्मारक पार्क’ अहिले अन्तिम चरणमा पुगेको छ। फागुन २०८२ बाट सुरु भएको यो निर्माणले ४५ जना शहीदमध्ये ४२ जनाको शालिक र स्मृतिस्थल लगभग तयार पारेको छ। बाँकी काम सकिएपछि यो स्थान केवल पार्क रहने छैन-यो एउटा जीवित स्मृति बन्नेछ।
इतिहासले बारम्बार देखाएको छ-आन्दोलनका आवाजहरू समयसँगै मत्थर हुन्छन्। तर स्मारकहरूले ती आवाजलाई ढुङ्गामा कैद गर्छन्। यस पार्कको अवधारणा पनि त्यही थियो। जेन-जी पुस्ताले उठाएको आवाज, तिनीहरूले चुकाएको मूल्य र भावी पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्नुपर्ने पाठलाई संस्थागत गर्ने।
ऐतिहासिक तथा मौलिक शैलीमा निर्माण गरिएको यो स्मारकले शहीदहरूको योगदानलाई दीर्घकालसम्म जीवित राख्ने विश्वास गरिएको छ।
सरकारको तथ्याङ्कले भन्छ-त्यस आन्दोलनमा प्रदर्शनकारी ५९, कैदीबन्दी १० र सुरक्षाकर्मी ३ गरी जम्मा ७२ जनाको ज्यान गएको थियो। तर यो पार्क मुख्य रूपमा जेन-जी शहीदहरूको सम्झनामा केन्द्रित छ। प्रत्येक शालिकमा एउटा अनुहार हुनेछ। प्रत्येक स्मृतिस्थलमा एउटा नाम। ती नामहरू पढ्दा भदौको ती दुई दिन फेरि ताजा हुनेछन्—जब सडकहरू आक्रोश र आशाले भरिएका थिए, जब युवा आवाजहरू दबाइए, जब रगतले इतिहासको एउटा अध्याय लेखियो।
यो स्मारक केवल शोकको स्थान होइन। यो प्रश्नहरूको स्थान पनि हो। के हामीले तिनीहरूको बलिदानबाट सिक्यौं? के भावी पुस्ताले यी शालिकहरू हेरेर केवल तस्बिर मात्र देख्नेछन्, वा तिनीहरूको सपना र संघर्षलाई बुझ्नेछन्? निर्माण अन्तिम चरणमा पुग्दा यी प्रश्नहरू अझ गहिरो भएका छन्।
सातदोबाटोको यो कुना अब फेरिनेछ। खेलकुद परिसरको छेउमा उभिएको यो पार्कले आउने पुस्तालाई सम्झाउनेछ-जेन-जी केवल एउटा पुस्ताको नाम थिएन। यो एउटा आवाज थियो, एउटा प्रतिरोध थियो, र कतिपयका लागि अन्तिम सास थियो।
जब शालिकहरू पूर्ण रूपमा उभिनेछन्, जब पार्कको ढोका खुल्नेछ, तब सातदोबाटोको माटोले फेरि एउटा कथा सुनाउनेछ। त्यो कथा शोकको मात्र होइन, सम्मानको पनि हुनेछ। र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण-बिर्सिन नहुने कथा हुनेछ।
