आज भाद्रकृष्ण औँसी अर्थात् कुशेऔँसी। सनातन धर्मावलम्बीहरूको घरघरमा आज पवित्र कुश भित्र्याइँदैछ। यो दिन वर्षभरि देवकार्य र पितृकार्यमा प्रयोग हुने कुशको विशेष महत्व छ। शास्त्रीय मान्यताअनुसार आज उखेलिएको कुश मात्र वर्षभरि प्रयोग गर्न सकिन्छ भने अन्य दिनको कुश त्यही दिन मात्र उपयोगी हुन्छ।
प्रा.डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार शास्त्रोक्त विधिले ब्राह्मणद्वारा पूजा गरी उखेलिएको कुश जजमानको घरमा राख्दा परिवारको कल्याण हुने धार्मिक विश्वास छ। सनातन परम्परामा कुश, तुलसी, पीपल र शालिग्रामलाई भगवान् विष्णुको प्रतीक मानिन्छ। सृष्टिकर्ता ब्रह्माजीले विवेकशील प्राणीसँगै पवित्र कुश पनि उत्पन्न गरेको विश्वास छ। त्यसैले आज घरमा राखिएको कुश वर्षभरिको धार्मिक अनुष्ठानको आधार बन्छ।
बाबुको मुख हेर्ने दिन र पितृसम्मान
कुशेऔँसीलाई ‘बाबुको मुख हेर्ने दिन’ वा पितृसम्मान दिवसका रूपमा पनि मनाइन्छ। जीवित बाबु भएका छोराछोरीले आज बाबुलाई मनपर्ने मिठाइ, भोजन खुवाएर आदर सम्मान प्रकट गर्छन्। बाबुको आशीर्वाद लिने यो परम्परा ‘पितृदेवो भव’ भन्ने मान्यतासँग जोडिएको छ। धार्मिक ग्रन्थअनुसार यस दिन बाबुलाई श्रद्धापूर्वक खुसी पार्दा सुख मिल्ने विश्वास गरिन्छ।
बाबु परलोक भइसकेकाहरू भने विभिन्न तीर्थस्थलमा गएर तर्पण, पिण्डदान, श्राद्ध र सिदादान गर्छन्। यस दिन थोरै दान गरे पनि हजारौँ गुणा बढी फल मिल्ने मान्यता छ। ‘बुद्धोक्त पाराजिकाय’ जस्ता धर्मग्रन्थमा उल्लेख छ कि गोकर्ण वा अन्य तीर्थमा पिताको नाममा तर्पण र सिदादान गर्दा पुण्य मिल्छ र कुल स्थिर हुन्छ।
गोकर्णे औँसीको विशेष महत्व
आजको औँसीलाई गोकर्णे औँसीका नामले पनि चिनिन्छ। काठमाडौँको उत्तरपूर्वी भेगस्थित गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर परिसरमा विशेष मेला लाग्छ। दिवङ्गत बाबुको नाममा तर्पण, पिण्डदान र सिदादान गर्न हजारौँ श्रद्धालुहरू यहाँ पुग्छन्। गोकर्णेश्वर नगरपालिका वडा नं. ४ का अध्यक्ष जयराम महतले मन्दिर क्षेत्रमा मेलाका सबै तयारी पूरा भएको जानकारी दिएका छन्।
यसैगरी रसुवा र नुवाकोटको सङ्गमस्थल बेत्रावतीमा पनि मेला लाग्ने परम्परा छ। तर यस वर्ष भोटेकोशी बाढीका कारण बेत्रावतीको मेला लाग्ने-नलाग्ने सुनिश्चित भएको छैन।
सांस्कृतिक र सामाजिक महत्व
कुशेऔँसी केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र होइन, परिवारिक सम्बन्ध र पितृ ऋण चुक्ता गर्ने दिन पनि हो। जीवित बाबुलाई सम्मान गर्नु र दिवङ्गत पितृलाई सम्झनु = यी दुवै पक्षले नेपाली समाजमा पुस्तान्तरण र संस्कारको निरन्तरतालाई जोड दिन्छ। आधुनिक समयमा पनि यो पर्वले परिवारलाई एक ठाउँमा ल्याउने, बाबुप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने र सांस्कृतिक पहिचान जोगाउने अवसर दिएको छ।
आजको दिन घरघरमा कुश भित्र्याउँदै, बाबुलाई भोजन खुवाउँदै वा तीर्थमा तर्पण गर्दै नेपाली समाजले आफ्नो प्राचीन परम्परालाई जीवन्त राखेको छ। कुशेऔँसीले सम्झाउँछ -पितृको आशीर्वाद र सम्मान नै परिवारको कल्याणको आधार हो।
