तीन रात मृत्युको छायाँमा, चौथो दिन आकाशको डोरी

तीन रात मृत्युको छायाँमा, चौथो दिन आकाशको डोरी
त्यो रात सन्तमान थिङको आँखाले निद्रा खोजेन।

निद्रा आउने ठाउँ नै थिएन।
आँखाअगाडि घना अँध्यारो। कानमा निरन्तर बाढीको गर्जन-जस्तो कि पहाड नै चिच्याइरहेको होस्। वरिपरि ठूला ढुंगा, चिसो लेदो र गेग्रानको थुप्रो। माथिबाट कुन बेला ढुंगा खस्छ भन्ने ठेगान थिएन। तल हेर्दा भेलको उग्र वेग। माथि हेर्दा पहिरोको छायाँ।
जीवन र मृत्युको बीचमा एउटा सानो ढुंगाको काप मात्र थियो।

त्यही साँघुरो कापमा बसेर सन्तमानसहित पाँच जनाले तीन लामो रात बिताए।
कहिले मनले भन्थ्यो-अब हेलिकप्टर आउँछ।

कहिले मनले फुसफुसाउँथ्यो-सायद यो रात नै अन्तिम हुनेछ।
रसुवाको भोटेकोशीमा आएको त्यो बाढी केवल पानी थिएन। त्यो लेदो, गेग्रान र मृत्युको भेल थियो जसले बस्ती, बाटो, पुल, पावर हाउस र मान्छेका सपना एकै झड्कामा बगायो। हरिया बस्ती क्षणभरमै खण्डहर बने। कतिपय घर खाली थिए-मान्छे थिएनन्। कतिपय मान्छे थिए-तर उनीहरूसम्म पुग्ने बाटो थिएन। कतिपयको नाम सूचीमा थियो-तर उनीहरू कहाँ छन् भन्ने पत्तो थिएन।
पाँच दिन बितिसक्दा पनि बेपत्ताको यकिन संख्या आउन सकेको छैन। नेपालसहित करिब ३३ देशका झण्डै तीन हजार मानिस अझै सम्पर्कविहीन छन्। सुरक्षाकर्मी मात्र होइन-सेनाका ४५, सशस्त्र प्रहरीका १३, प्रहरीका २७ जनासहित सरकारी कर्मचारी, स्थानीय, पर्यटक र जलविद्युत् आयोजनाका मजदुरहरूको ठूलो संख्या अझै हराइरहेको छ।
तर तथ्यांकभित्र लुकेको पीडा अझ गहिरो छ।

हरेक अंकको पछाडि एउटा आमाको आँसु छ।

हरेक नामको पछाडि एउटा श्रीमतीको रातभरको जागर छ।

हरेक “सम्पर्कविहीन” शब्दको पछाडि छोराछोरीको ढोकामा उभिएर बाटो हेर्ने आँखा छन्।
‘बम पड्केजस्तो आवाज… अनि अँध्यारो’
सन्तमान रौतहटको चन्द्रनिगाहपुर–२ का हुन्। रसुवाको पावर हाउसमा मजदुरी गर्थे। त्यो दिन उनी टनेलभित्रै थिए।
अचानक ठूलो आवाज आयो।

“एक्कासि बम पड्केजस्तो आवाज आयो। के भएको हो, केही थाहा भएन।”
आवाजसँगै गेटजस्तो संरचना पनि पड्कियो। हावा बन्द भयो। सास फेर्न गाह्रो भयो। कान बन्द भए। केही क्षणमै टनेलभित्र कम्मरसम्म पानी, लेदो र गेग्रान भरिन थाल्यो।
सोच्ने समय थिएन। भाग्ने कि बस्ने? कता जाने? कसलाई समात्ने?
केही मानिस बाहिर निस्किए। सन्तमान पनि कसरी बाहिर फुत्के, उनलाई नै थाहा छैन।

“म पनि कसरी बाहिर निस्किएँ, पत्तै भएन।”
तर बाहिर निस्कँदा पनि त्रास सकिएन। वरिपरि धुवाँको मुस्लो। बाढीको गर्जन। केही देखिँदैनथ्यो।

“बाढी नै हो कि के हो, एकछिन छुट्याउनै सकिएन।”
जब मुस्लो हट्दै गयो, तब थाहा भयो-त्यो केवल पानी थिएन। त्यो मृत्युको भेल थियो।
फोन लाग्थ्यो, उद्धार आउँदैनथ्यो
उनीहरू भएको ठाउँमा मोबाइल लाग्थ्यो। ११११ मा फोन गरे।

“उद्धार हुन्छ” भन्ने जवाफ आयो।
आशा पलायो। सायद केहीबेरमा हेलिकप्टर आउँछ। सायद घर फर्किन्छौं। सायद परिवारसँग कुरा गर्न पाइन्छ।
तर समय बित्दै गयो। एक घण्टा। दुई घण्टा। एक दिन। दुई दिन।

उद्धार आएन।
फोन गर्दा एउटै जवाफ-“उद्धार हुन्छ।”

तर उनीहरूको मनले सोधिरह्यो-“कहिले?”
दिनमा तल समथर ठाउँमा बस्थे। रात पर्दा डरले फेरि कान्ला चढेर ढुंगाको कापमा फर्कन्थे। राति बाढी आयो भने भाग्ने ठाउँ थिएन।

तीन रात।

ढुंगाको कापमा।

भोक, थकान, चिसो र मृत्युको डरको बीचमा।
“हामी पाँच जना तीन रातसम्म ढुंगाको कापमा सुत्यौं। चौथो दिनमा बल्ल उद्धार भयो।”
उनको आवाजमा बाँचेको खुसीभन्दा चार दिनसम्म मृत्युको छेउमा बसेको पीडा बढी गुञ्जन्थ्यो।
हेलिकप्टरबाट खसालिएको चाउचाउले जोगाएको सास
उद्धार ढिलो भयो। तर नेपाली सेनाले हेलिकप्टरबाट चाउचाउ, बिस्कुट र चिउरा खसालिदियो। त्यही सानो खानेकुराले पेटमा आगो बाल्यो, सासलाई केही समय थपियो।
तल भेल गर्जिरहेको थियो। माथि आकाशमा हेलिकप्टर देखिन्थ्यो। तर आफ्ना मान्छे लिन कहिले आउँछ भन्ने थाहा थिएन।
बाँच्ने आशा र मर्ने डरबीच तीन रात काटिए। चौथो दिन हेलिकप्टर आयो। सन्तमानसहित केही मजदुर उद्धार भए।
तर उनीहरूसँग काम गर्ने चीन र भारतका मजदुरको अझै अत्तोपत्तो छैन। नेपाली मजदुर पनि थुप्रै सम्पर्कविहीन छन्।
सन्तमान बाहिर आए।

तर उनको मन अझै टनेलभित्रै छ-किनकि त्यहाँ उनका साथीहरू छन्।
त्रिशूली ब्यारेकमा एउटै चित्कार : ‘कि सास देऊ, कि लास’
हवाई उद्धार भएकाहरूलाई नुवाकोटको त्रिशूली ब्यारेकमा ल्याइन्छ। गम्भीर घाइतेलाई काठमाडौं लगिन्छ।
तर ब्यारेकमा उद्धार भएका मात्र छैनन्।

त्यहाँ आशा लिएर बसेका परिवार छन्।
श्रीमान् खोज्ने श्रीमती। छोरा खोज्ने आमा। बुवा खोज्ने छोराछोरी। भाइ खोज्ने दाजु।
कुनै मन्त्री वा सांसद आए भने उनीहरू वरिपरि जम्मा हुन्छन्। प्रश्न एउटै हुन्छ
“हाम्रो मान्छेको कि सास देऊ, कि लास देऊ।”
जवाफ कसैसँग छैन।

“हामी प्रयास गरिरहेका छौं” भन्ने शब्द अब पर्याप्त छैन। उनीहरूलाई आश्वासन होइन, आफ्नो मान्छे चाहिएको छ।
अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले र गृहमन्त्री सुधन गुरुङलाई पनि यही प्रश्न गरिएको छ।

“हाम्रो मान्छे ल्याऊ। कि हामीलाई टनेलमा जान देऊ।”
पीडा आक्रोशमा बदलिएको छ। कसैलाई सरकारप्रति रिस। कसैलाई ढिलो उद्धारको गुनासो। कसैलाई अझै जीवित छन् भन्ने विश्वास।
“हामीलाई कम्तीमा सत्य त देऊ।”
गृहमन्त्री गुरुङ आफैं हेलिकप्टर चढेर टनेल क्षेत्र पुगे। तर परिवारको प्रश्न उस्तै छ

“मन्त्रीले गएर खोस्रेर के हुन्छ? हामीलाई टनेलभित्र पस्ने दक्ष हात चाहिएको छ।”
टनेलभित्र अझै कसैको सास बाँकी छ कि?
यो प्रश्नले उद्धार टोलीलाई पनि पछ्याइरहेको छ। त्रिशूली थ्री–एसहितका टनेलहरू अझै उत्खनन बाँकी छन्। नेपालका सुरक्षा निकायसँगै भारत र चीनका दक्ष टोली पनि परिचालन भएका छन्।
भित्र के छ? माटोको थुप्रो? लेदो? ढुंगा?

कि कसैको धड्किरहेको मुटु?
प्रत्येक इन्च माटो हटाउँदा एउटै आशा-कतै आवाज सुनियोस्। कतै कसैले “बचाऊ” भनिदियोस्। कतै कुनै हातले ढुंगा पन्छाएर बाहिर आउन खोजोस्।
विपत्तिमा सबैभन्दा ठूलो कुरा समय हो। पाँच दिन बितिसक्दा पनि परिवारको आशा सकिएको छैन।
बाढीले संरचना मात्र बगाएन, सपना पनि बगायो
घर कति बगे, पुल कति भत्किए, आयोजना कति प्रभावित भए-हिसाब निस्कला।

तर एउटा प्रश्नको हिसाब कसरी निकाल्ने?
कति आमाका आँखा अझै बाटो हेरिरहेका छन्?

कति छोराछोरीले ढोकामा उभिएर बुबा कुरिरहेका छन्?

कति श्रीमतीले मोबाइलको स्क्रिन हेर्दै फोन पर्खिरहेकी छन्?
सन्तमान भाग्यले बाँचे। तीन रात ढुंगाको कापमा सुतेर बाहिर आए।

तर त्यही कापबाट बाहिर निस्कन नसकेका मानिसहरू कति छन्?

त्यो उत्तर अझै टनेलभित्र कतै दबिएको छ।
आशा अझै बाँकी छ
विपत्तिले धेरै कुरा खोस्यो।

तर आशा खोस्न सकेको छैन।
त्रिशूली ब्यारेकमा परिवारहरू अझै पर्खिरहेका छन्।

उद्धार टोली अझै टनेलतर्फ फर्किरहेका छन्।

हेलिकप्टर अझै आकाशमा उडिरहेका छन्।

सुरक्षाकर्मी अझै ढुंगा पन्छाइरहेका छन्।

फोन हातमा लिएर बसेका आँखाहरू अझै खबर कुरिरहेका छन्।
उनीहरूलाई चमत्कार चाहिएको छैन।

उनीहरूलाई आफ्नो मान्छेको खबर चाहिएको छ।
जीवित भए-साससहित फर्काइदेऊ।

नभए-अन्तिम पटक अनुहार देखाइदेऊ।
त्यसैले आज पनि त्रिशूली ब्यारेकमा एउटा आवाज गुञ्जिरहेको छ
“हाम्रो मान्छेको कि सास देऊ, कि लास देऊ।”
यो केवल एउटा परिवारको आवाज होइन।

यो भोटेकोशीको भेलमा आफ्ना प्रियजन गुमाएका सयौं परिवारको साझा चित्कार हो।